Trong đầm gì đẹp bằng sen lá xanh bông trắng

     
*

B BÀI CA DAO vào ĐẦM GÌ ĐẸP BẰNG SEN CÓ PHẢI LÀ “CÂU CA PHẢN TRẲC” ?

* Phạm Hải Lê,

Khoa Ngữ văn ĐHSP TP HCM

Bài ca dao :

Trong đầm gì đẹp bằng sen

Lá xanh bông trắng lại chen nhị kim cương

Nhị rubi bông trắng lá xanh

Gần bùn nhưng mà chẳng tanh hôi mùi bùn.

Là một bài ca dao hết sức thân quen thuộc với người Việt xưa nay. Bàn về bài ca dao này, đơn vị thơ Phùng tiệm viết :

Mặc mang đến câu ca được cả nước lưu truyền

Và đời vẫn tin là ca ngợi phẩm phương pháp của sen

Nhưng tôi vẫn ko thể như thế nào tin được

Câu ca này gốc gác tự quần chúng

Bởi câu ca sặc mùi phản trắc

Của những phường bội nghĩa bội ơn !

Vốn con cháu của giai cấp thuộc khổ

Chúng chòi lên cuộc đời quyền lực kim cương son

Nghĩ đến mẹ phụ vương chúng xấu hổ

Chúng mưu toan giấu che từ bỏ

Nói xa gần chúng mượn chuyện sen

Nhị đá quý bông trắng lá xanh

Gần bùn nhưng mà chẳng tanh hôi hương thơm bùn

Tất cả là trong dòng chữ gần

Chỉ một chữ mà thấu gan, thấu ruột

Những manh trung tâm bội nghĩa vong ân.

<…>

(“Hoa sen” trích trong Nhớ Phùng Quán, Nxb Trẻ 2003)

Bài “Hoa sen” của Phùng quán gợi lên trong ta hình ảnh hoa sencon người – một đứa bé đỏng đảnh, phụ bạc bội nghĩa. Đất mẹ nghèo khổ chắt chiu sinh nở ra sen : đứa bé “da trắng tóc dài” đẹp nhất vào đầm – trên đời, đẹp hơn tất cả mọi người. Đứa nhỏ xinh đẹp ấy được vật vã có mặt từ vào gian cực nhọc “của giai cấp cùng khổ”. Thế nhưng đứa con xinh đẹp ấy lại tự rời xa đất mẹ, rũ bỏ quá khứ. Nó muốn cắt đứt trọn vẹn mối liên hệ với mẹ thân phụ chỉ vì chưng “xấu hổ”, chỉ vì sợ người đời biết dòng nguồn gốc xấu xí “hôi tanh” của mình.

Phải chăng cách tiếp nhận của công ty thơ Phùng cửa hàng về hoa sen là một bí quyết hiểu mới, biện pháp hiểu táo bị cắn bạo, tiếp cận được thần thái của bài ca ? Người đời vẫn thường nhắc “Văn chương tự cổ vô bằng cớ”. Những lập luận, những biện minh của ông, như : Gốc của sen là thăm thẳm bùn đen/ Nhị vàng bông trắng lá xanh là vì bùn nuôi dưỡng, Ngay cả hương thanh khiết ta đặt lên bàn thờ cúng / Cũng là xương thịt của bùn tanh, không phải là không tồn tại căn cứ. Bí quyết hiểu này, như ông khẳng định ngay từ đầu : Mặc mang lại câu ca được cả nước lưu truyền / và người đời vẫn tin là ca ngợi phẩm biện pháp của sen nhưng ông vẫn mang đến rằng : câu ca sặc mùi phản trắc. Cây sen tươi đẹp, hoa sen xinh tươi, thơm ngát, thanh lịch lớn lên từ bùn lầy nhưng lại con quay lưng với bùn lầy – phủ nhận cội nguồn, “bội nghĩa vong ân”. Và nếu vậy, thì đúng như ông khẳng định, câu ca này sẽ không thể ở trong kho báu dân gian. Bởi kho báu dân gian chứa những hòn ngọc quý về ngôn từ lẫn ý tưởng, buộc phải không thể dung chứa “đứa bé lạc loài phản trắc”.

Thế nhưng, dường như với người Việt xưa nay, bài ca dao được cả nước lưu truyền này sẽ không hề hàm chứa nghĩa “quay lưng phủ nhận vượt khứ”, nhưng hàm nghĩa “ca ngợi phẩm chất của sen” như nhà thơ Phùng cửa hàng nêu ngay từ khổ mở đầu bài xích “Hoa sen” của ông. Vậy cách hiểu của “đời” – của người Việt xưa ni – bao gồm võ đoán ko ?

Mở đầu bài ca dao là một câu hỏi tu từ – hỏi nhưng ko phải để hỏi nhưng là để khẳng định: sen là loại hoa đẹp nhất. Và ngay trong câu hỏi tu từ này, từ đẹp được chọn dùng chứ ko phải từ xinh. Đẹp cùng xinh được coi là từ đồng nghĩa không hoàn toàn vì cả hai đều gồm nghĩa chỉ đặc trưng của đối tượng được đánh giá bán tốt, đem lại hứng thú đặc biệt, khiến người ta cảm thấy phù hợp thú, nhưng đẹp được sử dụng khi đối tượng được đánh giá về cả hình thức lẫn nội dung, phẩm chất. Còn xinh lại chỉ được dùng khi đối tượng được đánh giá bán là yếu tố bên ngoài, yếu tố hình thức. Chọn từ đẹp, tác giả gửi gắm được những điều nhưng mà từ xinh chẳng thể nào bao chứa nổi.

Kết thúc bài ca dao lại là một câu trần thuật phủ định : Gần bùn cơ mà chẳng tanh hôi mùi bùn.


Bạn đang xem: Trong đầm gì đẹp bằng sen lá xanh bông trắng


Xem thêm: Ruột Đau Như Cắt Nước Mắt Đầm Đìa, Hịch Tướng Sĩ Của Trần Quốc Tuấn


Xem thêm: Một Cửa Hàng Có 398 Lít Nước Mắm Đựng Trong Hai Thùng Nếu Bớt Ở Thùng Thứ Nhất 50 Lít


Từ phủ định chẳng góp phần hiểu rõ hơn chiếc vị thế của người nói ở đây. Người nói không phải là sen, không phải là người trong cuộc tự đánh giá bán về mình nhưng là người ngoại trừ cuộc đánh giá. Sen ko tự nói về mình cơ mà người không giống đánh giá về sen. Đây là sự đánh giá chỉ khách quan, không mang tính chất chủ quan. Kế bên ra, thanh âm của từ chẳng – một nguyên âm ngắn (nguyên âm /ă/) thuộc với một thanh thấp, ngắn, ko bằng phẳng (thanh hỏi) – như góp phần tăng thêm sức nặng đến sự phủ định kia. Từ chẳng đã với lại những lượng tin tức bổ sung mà lại từ “không” không thể gồm được. Sự phủ định này nhằm để khẳng định phẩm chất của sen “đẹp từ hình thức mang lại tới nội dung, từ dáng vẻ vẻ đến tới phẩm cách”.

Còn từ gần ? Gần tất cả phải là điểm thắt với cũng là điểm mở của chiếc sự chứa chất của những manh chổ chính giữa bội nghĩa vong ân vì chưng bùn với sen đâu phải chuyện gần, chính là sen mọc lên từ vào đó như đơn vị thơ Phùng tiệm khẳng định ? tảo trở lại câu mở đầu, ta thấy tác giả đã khẳng định ngay từ nhị chữ đầu tiên trong đầm gì đẹp bằng sen, trong đầm chứ không phải trong đồng. Như vậy, tức thì câu mở đầu, chữ mở đầu cũng là một minh chứng đến thấy sen thành thực, không dối trá. Với tiếp theo ở câu cuối, nếu ta cầm cố thế gần bằng trong hoặc bằng giữa thì đều không ổn vị cả nhị từ này đều khiến phản cảm vày chúng phá vỡ dòng mạch bình thường đã có của bài ca dao : trong khiến cho câu ca bị lặp, giữa thì dễ dẫn đến cảm giác sai lôgic vì chưng sự trang thiết bị của chính nó sẽ mang lại. Nhì chữ trong đầm của câu mở đầu cùng hai chữ gần bùn của câu kết bài cùng cấu trúc câu hỏi tu từ và câu trần thuật phủ định chỉ gợi liên tưởng đến hình ảnh của sen cùng những loại cây khác, liên tưởng đến một ẩn dụ về môi trường, khó khăn dẫn dắt sự suy diễn theo hướng “sen lớn lên từ bùn rồi cù lại phủ nhận bùn”. Sự suy diễn này, nếu gồm thì chỉ gồm thể là kết quả của sự áp đặt từ kế bên vào chứ không thể từ câu chữ của câu ca.

Thêm vào đó, nhị câu giữa bài bác Lá xanh bông trắng lại chen nhị đá quý /Nhị đá quý bông trắng lá xanh là một minh chứng đến sự trung thực, sự thận trọng. Đây là nhị câu miêu tả nhưng nội dung thông tin chỉ là một. Nhịp thơ cùng lối đảo ngược trong biện pháp tả từ ngoại trừ vào : Lá xanh à bông trắng à nhị vàng rồi lại từ vào ra : Nhị đá quý à bông trắng à lá xanh khiến người nghe như thấy tác giả đang chỉ ra một cách cụ thể, rạch ròi, biệt lập ; biệt lập đến mức gây cảm giác : người nói đang tách tách một giải pháp trần trụi, ko giấu giếm, không bịt đậy. Sự bóc tách tách thành thực ấy càng tôn thêm vẻ đẹp thanh khiết của sen. Rất khó có thể nói vẻ đẹp tươi tắn, thanh khiết của hoa sen ngời ngời vào từng câu chữ là vì sự phối màu tài tình của tác giả xuất xắc vì bao gồm bản thân đối tượng sen đẹp, sen xinh nhưng mà ra.

Cách dùng câu hỏi tu từ ngay từ câu mở đầu, lối tả từ lá tới hoa rồi đến nhị với lại đảo ngược từ nhị đến hoa rồi tới lá, kết hợp với câu kết cuối bài xích theo lối phủ định để cơ mà khẳng định của tác giả dân gian – quần chúng bao đời – cùng hình ảnh bông sen, toà sen chốn Phật đài giỏi trên bàn thờ của gia đình, bên trên miếu thờ, đình thờ của cái họ, xã làng… đã khiến tuyệt đại bộ phận người Việt xưa cũng như ni đều hiểu bài bác ca dao ngợi ca vẻ đẹp thanh lịch của bông sen, từ đó để ngụ ý ngợi ca phẩm chất cao quý trong sạch của nhỏ người. Cảm thức ngôn ngữ cùng với cảm thức văn hoá được thấm nhuần trong huyết quản dường như đã khiến hiếm người Việt, cùng thậm chí cả người nước ngoài nắm vững ngôn ngữ Việt, văn hoá Việt cũng không hiểu theo nghĩa “bài ca dao hàm chứa thói vô ơn phản trắc…”.

Mạo muội viết bài xích viết nhỏ này, người viết ao ước muốn góp thêm một tiếng nói để góp phần bao gồm một cái nhìn công bằng với khách quan khi bình giá bài bác ca dao Trong đầm gì đẹp bằng sen.

TP. Hồ Chí Minh, mon 9-2007

PHL